27 Şubat 2019 Çarşamba

Kazlıda bazı bitki isimleri

Qenecelîsk: İlk baharda tarlalar kazılarak çıkartılır. Kobuğu soyularak yenilir.

Belhewês, belghewês (bu belghewêsa tuj'dur, birde belghewêsa pehn var)


 Cil

Kix

Kurkor? (Emin değilim)

Qanok (kökünden beniştê qanokê çıkartılır)

Zirçê

Zezepipk, pizpizk (pipet niyetine kullanırdık)

Xwelulûk

Xwelişirk

Xurnik

Xırepang? (Emin değilim)

Xilok (Birde Xilokê Mera var, o yenilmez. Bitkisi ev süpürgesi bitkisine benzer. Xiloka meraya boyu küçükken mendıka mera, büyüyünce xiloka mera derler.)

Kılama Xilokê;

"Çîlim çilim çîlbanokê
Dengê bûkê çû gêdûkê
Dengê zavê çû ber bûkê

Çîlim çîlim çîlim zerê
Miheme, Zerê, çil xençerê
Nîhatê min e, ney vêderê"

 Toptopık (Ağadeve köyünde Lolik derler)

 Tolık

Tıvıretujk

 Tırşoya ga

 Tırşo

Sirıma kuçıka

 Sıpıng

 Qımi

Qıçi

Qıçi



Sorıng: Bunun kökü ile kuzular ve koyunlar boyanırdı. Ayrıca kökünü kurutup yağda kızartınca, sürülerek iltihaplı yaralara kullanılırdı.

 Pung

 Poxık

Piçok

Piçok'un başka çeşidi: Bunu Urfalılar gelip Ağrı'da toplar götürüp Maraş'ta dondurmacılara satarlardı. Dondurmaya katıldığını söylerlerdi.


 Pêqazk, pilqazk, piqaz

 Pariyê çıvikê, nanê çıvikê. Kazlıda Goştbeqî de denilir.
Pariyê Çıvikê

Pêqaz, Pêqazk, Pîlqazk
Pêqaz


Nerbend, nêrebend

 Mewujak, mewjerk, majîjark (eskiden bununla balık yakalanırmış)

Mewujak

Sêvê Bınerd (Türkçesi yer elması)


 Kuli Mıstefa (Liç çevresinde ve mezarlıklarda çıkar. Kokusu çok güzeldir)

Kulavok


SILQOK: Yumurta ile kızartılıp, yenilir.

Meymesk


Suh



 Kereng, keleng


Karibelg (İnsanların az olduğu, temiz yerlerde yeşerir)

 Gezgezk

 Gahançêlek

Gêlısi

 Cetıli, cehtıli

Belghewêsa pehn (sütle dövülüp yaralara konulunca, iltihabı çektiği söylenir)


Qencelisk (daha küçük ve yuvarlak olanına Atoli denilir.)

Atoli

Şilan

Sımıl, sımêl

Uzelıg

Qalçiçek (Berfin). İlk baharda çayirê pêş gund'da ve köyün başka sulak yerlerinde yetişir.

Sêbelg (Once).

Xaşxaşk

Reşegiya


Kix



Şolık



Kuli Mıstefa

Mendık

Sılmask (Ağrının bazı bölgelerinde Selmesk)


Pırpar

Fısegur (sopayla vurunca, parçalanır ve pis bir koku yayılırdı)


Mervend / Merwend

Merwend (kurutulmuş hali): Merwend şeker hastalığı, bağırsak iltihabı ve karın ağrısı için Kürtler arasında çay yapılarak kullanılır.


Hîro: Bununla sarma, dolma yapılır.


ZIVRIK


Kulîlka Jerê (Jehrê)

Ağrı'da birçok yerde yeşerir. Bunu fazla yiyen hayvanlar telef olur. Eğer bu bitkiyi yedikleri fark edilip, hayvanlara süt verilirse ölmezler.


Xalîşîrk / Xwelîşîrk: Büyük tuvalatini yapamayan insanlara ve hayvanlara bu bitkinin sütü içirilirdi. Komşu köyümüz olan Gırekol'dan Nesim Adıyaman sosyal medya hesabında bu bitkiyi şöyle tanımlamıştı:

"XALÎŞÎRK:
Em li devera Agirî ji vî gîhayîre Xalîşîrk dibêjin taybetmendîyaXalîşîrkê demên berê bi erebeyên dar yên ga û gamêşan derdiketin rîya dûr diçûn Aş û karwanîyê her erebekî kutîyek sabûndank hebû ew sabûn li surnîyê erebê didan boku neşewite gava ku sabûn biqedîya vêcar evXalîşîrk dikirin bin balgîyê erebê diket ser surnî şîr û kef dida nedihîşt surnîyê dar bişewite. Alîyek din jî çi ajal û mirov gava ku nikarîbûn destava mezin derxin (qews dibûn)şîrê Xalîşîrkê gava didanwan ajal û mirovan demildest vedibûn nava wan diçû."


Kırkor
 

Pıng (Pung değil): Pıng daha çok Uzınmali köyü çevresinde yeşerir. Yumurta ile kızartılıp, yenilir.


Rezkê Rovî: Ağrı'nın her yerinde bu isimle bilinir.
Hêlız

Kılındor, Kelemê Kılındor.



Bunlar haricinde, köyümüzde isimleri olupta resimlerini çekemediğimiz şu çeşitlerde var Kazlı'da;

Xaşxaşk, Gul, Kundırê Bejiiyê, Kuwix, Çılpi, Çeqene, Hêlıkê Berana, Şolıka Ber, Şolıka Zırav, Spidank, Gihayê Geziyê, Xiyarê Beyani, Giyahê Kewaşê, Giyahê Kera (Hespa), Xitik, Qalor, Goşteberg, Kelem, Qalçiçek (Berfin), Kari, Kariyê Jehri, Kariyê Kera, Fısegur, Sêbelg (onceya beyani), Çêre, Sosın.

Derleyen: Nihat Öner


37 yorum:

  1. Ellerinize emeğinize sağlık, çok güzel bir çalışma.. umarım daha da genişletirsiniz.

    YanıtlaSil
  2. Çok çok başarılı, bizi bilgilendirin. Allah razı olsun. Başarıların devamını dilerim

    YanıtlaSil
  3. Bitki ugraşım var dikkatimi çekti demeki seninde dikatını çekmiştir ağrı bölgesindeki otlar kafkaslara yakın olduğu için kackas bölgesindeki bitkiler mevcutur .

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kazlı köyü de Kafkasya kökenlidir. Onlar Redki aşiretindendir. Erivan göçmeniler.

      Sil
  4. wellehî pir baş e ku navê ji wan çêran nivîsîye.Gelo li cem we hewajo,çexşûr,gizêr,nemajo,rong ji hene?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gundê Qazî6 Mart 2021 13:53

      Çexşûrê em dizanin lê li gundê me hêşîn nabe.

      Hewajo û gizêr hene. Nemajo û rong wana nizanim.

      Sil
  5. Selamlar,çok güzel çalışma olmuş, çocukluğumda Qencelisk toplardık şimdi kimse bilmiyor, bunun toprak üstü yaprak kısmı fotosu varmı sizde?

    YanıtlaSil
  6. Desté te sax birayé delal. Ez li wan niwısâda çume biçuktiya xwe. :)

    YanıtlaSil
  7. Dia tito isminde bı ot var mı o kadar baktım bulamadım internette

    YanıtlaSil
  8. Merhaba kürtçe ismi çevreşk resimi varmı hangisine denir Teşekur ederim yardımcı olursan sevinirim

    YanıtlaSil
  9. Lus bilen var mi...

    YanıtlaSil
  10. Qaşim, kaşım bitkisi Türkçesi nedir

    YanıtlaSil
  11. Pıltanın türkçe adı nedir

    YanıtlaSil
  12. Arkadaslar tito dediğimiz bir sebze çeşiti var turp' a benziyor ( bu arada turpta olabilir emin değilim) türkçesini bilen varsa yazarsa sevinirim.

    YanıtlaSil
  13. S.A ARKADAŞLAR ÇEVREŞK İSMİ TÜRKÇESİ NEDİR BİLEN VARMI LÜTFEN

    YanıtlaSil
  14. Merhaba mewujak otu türkçe si nedemek /bilen söylerse çok sevinirim

    YanıtlaSil
  15. Gulilk Türkçe ne

    YanıtlaSil
  16. Bove otu nedir

    YanıtlaSil
  17. Allah rızası için hevajonun Türkçe isminin yaziniz

    YanıtlaSil
  18. Merhabalar.. Çexşurun Türkçe ismini bilen var mı?

    YanıtlaSil
  19. Rıdvan Gümüş24 Şubat 2024 08:12

    Heywacu hangi ot fotoğrafı varmı

    YanıtlaSil
  20. hejirkerk otunun türkçesi nedir

    YanıtlaSil
  21. Hocam ellerinize sağlık bizde sağlıklı bilgiler edindik elimde bir bitki var genelde yaylalarda yüksek kesimlerde yetiisir annem Kürtçe ismi susender diyor kadınlara özellikle.cocuk isteyenlere ayrıca ihtihap sökücü olarakta bilinir yani karın bölgesi sorunu olanlar kullanabilir halen köydeki kadınlar topluyor kavanozularda sakliyirlar ayax aylarında çıkıyor

    YanıtlaSil
  22. Yani susender Türkçe ismini bulamadım bide Mervan otu var

    YanıtlaSil
  23. Giyaye Şelma/Türkçe isminedir nedir

    YanıtlaSil
  24. Sendel otu nedir duyan bilen varmı

    YanıtlaSil
  25. Selamun aleykum cok guzel ama siz bu isimleri kendi yorenize gore yazmissiniz keske bir kac yoreye gorede yazsaydiniz biraz daha iyi anlasilirdi

    YanıtlaSil
  26. Emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  27. XÜDI JITE RAZİBE RIHMAXÖDI CEDI TEBE

    YanıtlaSil
  28. EMEYINE SAĞLIK DEVAMINI DİLERIZ

    YanıtlaSil
  29. Se bısko nedir ağrıda yetişiyormuş resmi varmı acaba

    YanıtlaSil